Disleksi Destek Programı
Disleksi tanılı veya riski olan öğrencilere yönelik özel müdahale programı.
Program Hakkında
Disleksi Destek Programı, disleksi tanısı almış veya disleksi riski taşıyan öğrencilere yönelik kanıta dayalı müdahale yaklaşımlarını içerir. Fonolojik farkındalık, harf-ses ilişkisi, kelime tanıma ve okuma akıcılığı alanlarında yapılandırılmış ve çok duyulu öğretim yöntemleri kullanılır. Her öğrenci için bireyselleştirilmiş müdahale planı oluşturulur.
Program Modülleri
Her öğrenci, değerlendirme sonucuna göre kendisine uygun modülden başlar. Modüller sınıf düzeyine değil, çocuğun bireysel ihtiyaçlarına göre belirlenir.
Fonolojik farkındalık ve alfabetik ilke müdahalesi. Uluslararası Disleksi Derneği'nin (IDA) yapılandırılmış okuryazarlık yaklaşımı ve Orton-Gillingham temelli çok duyulu öğretim ilkeleri temel alınır. Shaywitz'in (2003) disleksi müdahale çerçevesine uygun olarak fonolojik işlemleme güçlükleri sistematik, açık ve birikimli bir öğretimle ele alınır. Görsel, işitsel, dokunsal ve kinestetik kanallar eş zamanlı kullanılarak harf-ses ilişkisinin otomatikleştirilmesi hedeflenir.
Konular:
- Fonolojik farkındalık: ses tanıma, ayırma, birleştirme, silme ve değiştirme
- Çok duyulu harf öğretimi (VAKT): görerek, duyarak, dokunarak, hareket ederek
- Hece farkındalığı: hece türleri, hece bölme ve birleştirme stratejileri
- Sık karşılaşılan düzensiz kelimelerde tanıma stratejileri
- Görsel-işitsel eşleştirme: harf-ses-kelime bağlantısını güçlendirme
Kelime düzeyinde yapılandırılmış müdahale ve okuma akıcılığı desteği. Torgesen'in (2001) yoğun müdahale araştırmalarına dayalı olarak, fonetik bilginin kelime okumaya transferi sağlanır. Morfemik analiz (ön ek, kök, son ek) stratejileriyle kelime çözümleme becerisi güçlendirilir. Wolf ve Katzir-Cohen'in (2001) çok bileşenli akıcılık müdahale modeline uygun olarak hız ve doğruluk birlikte desteklenir. Okuduğunu anlama, kelime okuma otomasyonunun gelişimine paralel olarak müdahaleye entegre edilir.
Konular:
- Yapılandırılmış kelime okuma: fonetik kurallara dayalı sistematik kelime çözümleme
- Hece bölme stratejileri: çok heceli kelimelerde parçalama ve birleştirme
- Morfemik analiz: ön ek, kök ve son ekleri tanıma ve anlam çıkarma
- Okuma akıcılığı müdahalesi: tekrarlı okuma, zamanlı okuma, eşli okuma
- Okuduğunu anlama desteği: kelime okuma otomasyonuyla paralel strateji öğretimi
İleri düzey okuma stratejileri, telafi edici beceriler ve akademik öz yeterliğin desteklenmesi. Stanovich'in (1986) Matta Etkisi (Matthew Effect) kuramının olumsuz döngüsünü kırmaya yönelik kapsamlı bir yaklaşım benimsenr. Disleksili öğrencinin akademik yaşamda bağımsız şekilde başa çıkabilmesi için teknoloji destekli araçlar, üst bilişsel stratejiler ve öz savunuculuk becerileri kazandırılır. Swanson ve Hoskyn'in (1998) meta-analizinde etkili bulunan strateji öğretimi ve doğrudan öğretim birleşimi kullanılır.
Konular:
- Karmaşık kelime analizi: Latince ve Yunanca kökler, ileri morfemik yapılar
- Metin düzeyinde stratejiler: not alma, özetleme, grafik organizatör kullanımı
- Üst bilişsel öğrenme stratejileri: planlama, izleme, değerlendirme döngüsü
- Teknoloji destekli okuma: metin-sese dönüştürme, dijital okuma araçları
- Öz savunuculuk becerileri: ihtiyaçlarını ifade etme, uyarlama talep etme
Öğrenme Kazanımları
- Fonolojik farkındalık becerilerinde ölçülebilir ilerleme
- Kelime okuma doğruluğu ve hızında sınıf düzeyi normlarına yaklaşma
- Telafi edici stratejilerle bağımsız akademik işlevsellik
- Ders başarısını destekleyen öğrenme ve çalışma becerileri
- Okuma öz yeterliği, motivasyon ve olumlu akademik kimlik gelişimi